DI KEN I PA KEN KÒRSOU TA?

Opinion | Reportero Erwin Raphaëla

Korsou thumbnail

Semper mi a deseá pa yega e momento ku ta ban analisá e realidat di Kòrsou di manera ku ta pone riba un rei, sin ningun klase di bèrgwensa i òf reserva, kon nos ta pará den bida, siendo riba e isla akí. Mester di un tipo di inventarisashon serio i profundo pa konkluí riba e manera kon kosnan ta funshoná den práktika akí na Kòrsou, ken ta disidí, kua ta e benefisionan i pa ken, anto finalmente den kua direkshon nos ta bayendo ku ‘nos’ futuro. 

Manera ta konosí, riba e teritorio akí tabatin negoshi di katibu pa e periodo largu di kasi 2 ½ siglo. Tabata dia 1 di yüli 1863 numa ku a abolí sklabitut ofisialmente. Negoshi di katibu na Kòrsou a kuminsá poko despues di e konkista hulandes di e isla Kòrsou na aña 1634. For di 1635-1636, e Kompania ‘West-Indische Compagnie’ (W.I.C) a kuminsá prepará e isla komo un merkado sentral i sentro di distribushon pa region. Ta e trayekto akí a determiná e destino di esnan ku a hasi katibu.

Meta

Kòrsou tabata sirbi prinsipalmente komo un puerto di tránsito pa hendenan di West-Afrika ku nan a hasi katibu, destiná pa keda enkargá ku trabounan pisá riba e otro islanan den Karibe i Suramérika, spesialmente via e sistema di asiento pa Amerika Spañó.

W.I.C a krea di Kòrsou un sentro importante pa e komersio di katibu, dor ku nan tabatin e monopolio pa e suministro di katibu na teritorionan spañó. A transportá mas di 112.000 katibu for di Kòrsou pa otro lugánan den e region. Sientífikonan a saka e konklushon ku e impakto di Sklabitut Transatlántiko ta inmensamente grandi riba e sirkunstansia di bida ku a sigui despues na Kòrsou, di manera ku te awe ta sinti i biba e influensia indiká. Pero, pa kuminsá tabata na aña 1634 ku Hulanda atraves di West Indische Compagnie a poderá di Kòrsou i hasi e isla aki un kolonia ulandes. 

Durante i despues di Segunda Guera Mundial a start e periodo pa pone un punto final tras di relashonnan kolonial entre pueblonan di mundu. Ta trata akí di un proseso ku a haña e nòmber dekolonisashon. Asina ei a sosodé ku riba e fecha 15 di desèmber di aña 1954 a introdusí Statüt pa e islanan di Antia Hulandes, Kòrsou, Aruba, Boneiru, Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius. Ta djei a kuminsá papia di outonomia. Pero kiko e kambio akí a nifiká en realidat i kon nos ta bibando e loke ta yama outonomia? Elekshonnan ku tuma lugá riba nos isla ta surti e efektonan pa hasi nos sinti ku enbèrdat nos ta gobernando nos mes i disidí riba nos futuro? Nos a krea siudadanonan kapasitá, hustu, íntegro i vishonario pa manehá nos isla? Kiko ta di nos relashon ku Ulanda? 

For di e temporada promé ku introduskshon di outonomia tabatin negoshinan grandi di ganamentu di wama na Nieuwpoort, establesementu di SHELL riba e isla aki. Ademas tabatin trabounan ta tuma lugá den e área di haf i serkania, Kòrsou a krese i benefisiá ku presensia di e tipo di negoshinan akí? Ta dikon asina tantu hende a emigrá pa Cuba, Colombia i Panama? Temporada di Offshore a bini te pasa bai, el a duna komunidat di Kòrsou benefisionan tangibel? For di aña 1958 ta dunando beka na studiantenan di Kòrsou pa bai prepará nan mes na Ulanda, na kiko e invershonnan akí a kontribuí? Entre tantu mesun kantidat di siudadano kurasoleño bibá na Kòrsou, tin aya na Ulanda, siendo ta masha remarkabel e promedio haltu di penshonadonan bibá aki na Kòrsou. Na numeroso okashon hóbennan a duna di konosé di no ta mira futuro den Kòrsou i asina ei ta skohe konsientemente pa establesé na Ulanda. 

Sa tin kuestionamentu serio tokante destinashon di e teritorio di kurasoleño, pasobra posiblidat pa traha i òf kumpra kas dor di siudadanonan di Kòrsou, kasi no ta eksistí debí ku e  preisnan ta enormemente haltu i ademas ta parse tin biaha komo sifuera e preferensia di gobièrnu ta pa invershonistanan ku plaka. Tabatin gobernantenan ku mester a presentá dilanti di mesa bèrdè (den korte) akusá di a hasi nan mes kulpabel pa aktonan di korupshon, kendenan a kai será. Pero, awendia e gritu di korupshon tantu den e aparato públiko komo den gobièrnu a oumentá i bira muchu mas fuerte i dominante.

Kon mester karakterisá e sirkunstansia ku a krea den barionan netamente di pueblo manera, Marie Pampoen, Brievengat, Koraal Specht, Montaña, Domi, Tera Kòrá, Sapaté i otronan? Ta sali sikiera for di sierto filosofia òf vishon na momento ku ta konstruí barionan òf ta djis dal bai pa pone kasnan pa loko banda òf tras di otro? Na unda Kòrsou ta aki un par di aña si bosnan krítiko i al kaso den periodismo no tei mas, pasobra tin miedu di represaya?

Erwin Raphaëla

Erwin Raphaëla
Erwin Raphaëla

Erwin Raphaëla

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *