Kiko ta hasi ku e resultadonan tan balioso di senso?

Opinion | Reportero Erwin Raphaëla

Senso-1 thumbnail

Manera ta konosí ofisina sentral di estadístika na Kòrsou (CBS) tin un enkargo sumamente
balioso den man ku produkshon di datonan ku ta duna un bista di e sirkunstansia sosial
ekonómiko na Kòrsou. Pa kuminsá informashonnan masha importante manera kuantu hende ta biba na Kòrsou, kuantu ta muhé, hòmber, mucha, hende grandi di edat etcetera, ta duna un bista mesora kua ta e potensial di un komunidat mirá for di vários ángulo. Tur e aspektonan
mas esensial di un komunidat, CBS ta invertarisá i identifiká, pa presentá den forma di Senso.
Ku e resultadonan akí den man gobièrnu i su departamentunan, por hasi bon uzo pa manehá
situashonnan den pais i di tal manera influensiá sirkunstansia di bida na Kòrsou. Ademas sektor
privá i e mundu empresarial por hasi debido uzo di e datonan akí pa merkadiá produkto i
servisio, pero tambe plania pa futuro.

Pa gobièrnu i su departamentunan e resultadonan di senso ta nifiká informashonnan konkreto i
super balioso pa por atendé ku fenómenonan manera pobresa, deterioro sosial, esfuersonan pa
yuda subi e nivel di desaroyo di miembronan di e komunidat kurasoleño, programá i planiá
gastunan relashoná ku kuido di hende grandi, salubridat en general, krea infrastruktura pa
Kòrsou, imbertí den bibienda i sigui menshoná bai.

CBS awendia hasta ta spesifiká i detayá e sirkunstansia den bario, den zona i òf den regionnan
di Kòrsou, loke sin duda ta fasilitá den kaso ku gobièrnu i su departamentunan ke hasi eskoho
pa e forma di stratégianan ku ke apliká i òf pa harma akshonnan ku mester tuma lugá.

Resientemente Senso a duna un bista amplio di e proseso di envehesimentu na Kòrsou i a keda demostrá ku na Kòrsou un di e guponan mas grandi pa tene kuenta kuné den nos komunidat ta esun di adultonan mayó i òf penshonadonan. Via di SVB (Sociale Verzekeringsbank) tambe a sali na kla ku ta pagando A.O.V.,’Penshun di Behes’ na alrededor di 50.000 siudadano . Mas aleu mester konkluí ku e situashon aktual na Kòrsou kaminda un grupo asina grandi di e komunidat ta adultonan mayó i òf penshonado, lógikamente e tin su konsekuensianan pa kuido, pa
gastunan di salubridat i e fondo di A.O.V., awor i den futuro.

Kada gobernashon responsabel lo mester para ketu i stipulá un maneho adekuá pa atendé ku e
sirkunstansia ku ya ta notabel i ku lo sigui ekspandé den futuro. Ta kua ta e sirkunstansia di bida
ku ta antisipá komo nesesario pa grandinan? Mester di mas kas pa ansianonan òf mester
adaptá e situashon den barionan? Kua ta e rekursonan ku ta konsiderá nesesario awor ku e
tendensia di envehesimentu ta asina opvio?

Tambe CBS a bini ku sifranan rondó di e kantidat di hóbennan na Kòrsou, kaminda ya por saka e
konklushon di un tendensia fuerte di salida masal rumbo pa Ulanda. Si hóbennan no ta interesá den Kòrsou, e isla lo kai atras den su desaroyo. E ponensia ku mester pèrkurá pa krea e generashon di relevo no ta simpelmente un ekspreshon di deseo, sino e ta un must pa Kòrsou!
Kòrsou ta bai hasi algu pa atraé hóbennan bibá na Ulanda pa regresá Kòrsou òf lo krea kondishonnan atraktivo pa ménos di nos hóbennan sinti e nesesidat pa bandoná Kòrsou?
Resientemente a bolbe lansa e idea pa ‘legalisá’ strañeronan bibá na Kòrsou. Esaki ta e di
tantísimo biaha ku ta tuma desishonnan asina, ounke nunka te ainda por a splika ku luho i
detaye kua ta e benefisionan. No tin resultadonan di investigashonnan konkreto konosí den
pasado ku ta hustifiká e desishon di habri nos fronteranan atrobe. Ekspertonan sinembargo ta
sigui spekulá ku legalisando strañeronan atrobe, lo subi e entradanan den kaha di gobièrnu,
pasobra lo por kobra belasting, ya ku despues ta papia klaramente di trahadónan legal pa kua
mester kumpli ku pagonan na prima i premi pa SVB i eventualmente ‘inkomstenbelasting’. Di
otro banda tin diferensianan di kultura ku no ta bini padilanti, pero ku e legalisashon na
kaminda ta subi gastunan di mantenshon di nos pais konsiderablemente. E subida di gastunan
ta inherente na e forma kon sierto gruponan di strañero a kustumbrá atendé ku
medioambiente i naturalesa den nan propio pais! Wak por ehèmpel e komportashon, e sistema
kon ta deshasí di shushi di kas den sierto paisnan bisiña. Ta temanan ku no sa profundisá den
dje, pero e konsekuensianan ta papia pa nan mes. Kòrsou kada dia ta mas shushi, no
únikamente debí na komportashon inresponsabel di kurasoleñonan, sino tambe dor di e mal
kustumber i sistemanan di aktua robes ku nos ta importando atraves di otronan ku ta bin biba
akí.

Un otro punto di hopi prekupashon ku Senso resientemente a trese padilanti ta e konklushon ku 60 porshento di nos komunidat no ta mas leu desaroyá ku 6 klas di skol básiko. Esaki ke men
ku nos ta un pais ku ta kedando patras den nos nivel i kapasidat di hasi kos. Ofisina di CBS a hasi
un tremendo trabou pa presentá informahonnan asina balioso.
Dato demográfiko òf estadístika demográfiko. Akí ta referí na tur informashon ku ta deskribí e
poblashon di un pais òf área. E ta kubri:

  • Kantidat di habitante – kuantu hende ta biba den e pais
  • Komposishon – klasifiká na hòmber/muhé, mucha/hende grandi, grupo di edat.
  • Karakterístikanan sosial-ekonómiko – sirkunstansia di bibienda, trabou, edukashon, estado
    sivil, entrada, etcetera.

Ta un investigashon ofisial ku gobièrnu ta hasi kada par di aña pa
kolektá e tipo di datonan aki. Riba Kòrsou CBS ta esun ku ta hasi esaki. Segun e último datonan
demográfiko di CBS, Kòrsou tin alrededor di 155.000 habitante, di kua 52% ta muhé i 21% ta 65
aña òf mas.

Un konklushon masha lamentabel ta ku gobièrnu, instansianan di gobièrnu ni Parlamento no ta hasiendo mayor uzo di e datonan akí, siendo ta trata akí di eksaktamente e material pa por traha maneho pa mehorá e situashon na Kòrsou. Añanan ta pasa i e datonan akí ta bira bieu di manera ku no por hasi uzo di nan mas. Kòrsou di tal manera no ta sigui riba e ruta di planifikashon pa logra mehoransa den forma di kambionan duradero. Problemanan manera
resien na JJIC (ántes G.O.G), no ta kita kai for di shelu, ni esun di algun aña pasá den Betesda ku falta di rekursonan finansiero pa ehersé e trabounan, den prizon na Koraal Specht tin e mesun situashonnan problemátiko, tur tin di haber ku e manera kon ta antisipá riba futuro, sea ta plania òf ta sigui dal bai di forma parotin.

Erwin Raphaëla

Erwin Raphaëla
Erwin Raphaëla

Erwin Raphaëla

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *