Wanneer sport groter is dan het spel

Waarom FIFA niet kan zwijgen bij twijfel over gelijke behandeling

De FIFA World Cup behoort tot de grootste sportevenementen ter wereld. Voor miljoenen mensen is het meer dan voetbal. Het is hoop, trots, nationale waardigheid en het tijdelijke bewijs dat, op het veld, iedereen gelijk kan zijn. Juist daarom moet elke schaduw over de geloofwaardigheid van zo’n toernooi serieus worden genomen.

De afgelopen periode circuleren op sociale media verschillende berichten over vermeende ongelijke behandeling van delegaties, officials, spelers, stafleden en supporters uit bepaalde landen. Sommige berichten gaan over visa, grenscontroles, toegangsproblemen en vermeende behandeling die niet past bij de waardigheid van een internationaal sportevenement. Niet alles wat op sociale media verschijnt, is automatisch waar. Dat moet eerlijk worden gezegd. Maar het omgekeerde is ook waar: niet alles wat via sociale media naar buiten komt, mag automatisch worden weggewuifd als gerucht, emotie of propaganda.

In dit specifieke geval raakt de zorg bovendien, zoals inmiddels uit meerdere signalen en analyses naar voren komt, Afrikaanse landen in meer dan één opzicht. Het gaat niet uitsluitend om spelers of nationale elftallen, maar ook om officials, scheidsrechters, stafleden, journalisten, supporters en andere betrokkenen die een legitieme rol vervullen binnen of rondom het toernooi. Juist wanneer een wereldkampioenschap pretendeert de wereld samen te brengen, moet met bijzondere zorg worden gekeken naar signalen dat bepaalde landen, regio’s of paspoorten in de praktijk zwaarder worden geraakt dan andere. Dat is niet slechts een administratief vraagstuk. Het raakt aan gelijke behandeling, menselijke waardigheid en de geloofwaardigheid van het mondiale sportbestuur.

De kernvraag is daarom niet of elk bericht onmiddellijk als feit moet worden aangenomen. De kernvraag is: wat doet FIFA wanneer er serieuze signalen zijn dat deelnemers, officials of supporters mogelijk niet onder gelijke omstandigheden toegang krijgen tot het toernooi?

Zelfs indien slechts 10% van de genoemde beweringen juist zou zijn, is dat al ernstig genoeg om openlijke opheldering te verlangen. En indien, zoals uit de thans besproken signalen en analyses lijkt te volgen, méér dan 10% van deze zorgen enige feitelijke grond heeft, dan kan FIFA niet volstaan met stilte, diplomatieke algemeenheden of verwijzing naar nationale toelatingsprocedures. Een wereldkampioenschap is niet zomaar een evenement dat toevallig in een land wordt georganiseerd. Het is een FIFA-toernooi, onder FIFA-verantwoordelijkheid, met FIFA-voorwaarden, FIFA-belangen en de FIFA-belofte van universaliteit.

FIFA hoeft niet de immigratiewetgeving van een gastland over te nemen. Maar FIFA heeft wel de plicht om vooraf te waarborgen dat sportieve deelname, ondersteuning, arbitrage, journalistieke verslaggeving en supportersaanwezigheid niet worden beïnvloed door willekeur, discriminatie of ongelijke toegang. Wanneer landen zich kwalificeren voor een wereldkampioenschap, kwalificeert niet alleen het elftal. Ook de minimale omstandigheden voor eerlijke deelname moeten gewaarborgd zijn.

Daarom rijst de tweede vraag:

kunnen sportliefhebbers volledig geloven in de sportieve geloofwaardigheid van een toernooi wanneer rondom dat toernooi structurele twijfels bestaan over gelijke toegang en gelijke behandeling?

Een finale kan technisch eerlijk worden gespeeld. De beste ploeg kan op papier winnen. Maar sportieve geloofwaardigheid gaat verder dan de negentig minuten op het veld. Zij begint bij de reis naar het toernooi, de toegang tot het land, de behandeling aan de grens, de aanwezigheid van staf, medische teams, officials, journalisten, familieleden en supporters. Indien bepaalde landen of delegaties meer obstakels ondervinden dan andere, ontstaat de indruk dat het speelveld al vóór de aftrap ongelijk is gemaakt.

Dat betekent niet dat elke uitslag verdacht is. Dat zou te ver gaan. Maar het betekent wel dat FIFA de verantwoordelijkheid heeft om elke redelijke twijfel weg te nemen. Niet achteraf, wanneer de schade al is gedaan, maar vooraf en tijdens het toernooi. Transparantie is geen luxe in sportbestuur. Transparantie is de zuurstof van vertrouwen.

De derde en misschien diepere vraag is: wat moet de wereld hiervan vinden?

Mag men wegkijken en zeggen: dit is een ver-van-mijn-bedshow? Mag men zeggen dat het slechts gaat om Afrikaanse landen, andere paspoorten, andere bevolkingen en dus niet om ons? Die houding zou moreel gemakzuchtig zijn. Vandaag treft ongelijke behandeling misschien vooral landen of mensen die geografisch ver weg lijken. Morgen kan het een kleine eilandstaat zijn, een Caribisch land, een Aziatische delegatie, een Latijns-Amerikaanse official of een supporter met het “verkeerde” paspoort.

Sport heeft juist waarde omdat zij de belofte draagt dat afkomst, macht, rijkdom en politieke invloed niet bepalen wie waardigheid verdient. Wanneer die belofte wordt aangetast, raakt dat niet alleen de benadeelde landen. Het raakt de hele wereldgemeenschap die in sport nog een laatste vorm van eerlijke strijd wil herkennen.

Daarom zou FIFA, in het belang van het toernooi zelf, duidelijk moeten aangeven welke klachten of signalen zijn ontvangen, welke maatregelen zijn genomen, welke garanties met het gastland zijn afgesproken en welke onafhankelijke monitoring plaatsvindt. Niet om landen publiekelijk te beschuldigen, maar om het vertrouwen in het toernooi te beschermen.

Want een wereldkampioenschap is pas werkelijk werelds wanneer de wereld zich er eerlijk in kan herkennen.

Als zelfs maar een klein deel van deze berichten klopt, is zwijgen geen neutraliteit. Dan wordt zwijgen onderdeel van het probleem. En als FIFA werkelijk staat voor fair play, dan moet fair play niet alleen gelden binnen de lijnen van het veld, maar ook aan de grenzen, in de luchthavens, in de bestuurskamers en in de behandeling van ieder mens die aan dit wereldtoernooi deelneemt.