PRENSA NA KÒRSOU MAS KU NUNKA MESTER KARGA SU RESPONSABILIDAT

Opinion | Reportero Erwin Raphaëla

GettyImages-1298947060_54_990x660.jpg thumbnail

Pa un pais den desaroyo manera Kòrsou, e aktitut di un grupo grandi di periodista ku ta keda ketu i no ta hasi preguntanan skèrpi i krítiko na gobièrnu, ta destruktivo pa e kondishonnan di bida general riba e isla – pasobra periodismo di tal manera ta benta e oportunidat afó pa hasi su trabou di un forma digno i ehemplar. Pero aktualmente mas bien ta opta pa tapa kosnan i keda ketu, akseptando inhustisia i práktikanan kondenabel. Miedu pa represaya òf pa pèrdè avisonan di gobièrnu. Esaki ta presis loke ta kondishoná e komportashon di prensa na Kòrsou. No ta tur periodista; algun ta integro ainda!

Un instituto prestigioso manera Transparency International a yama atenshon pa e situashon akí na Kòrsou, ku krítikanan fuerte den nan 2024 Corruption Perceptions Index, pa indiká ku ningun komunidat no por desaroyá sano si su prensa ta débil, sin prinsipio i prinsipalmente konformista.

Banko Interamerikano pa Desaroyo (IDB) a kritiká den analisisnan tokante gobernashon den e área di Karibe (rapòrtnan 2023-2025), yamando atenshon pa debilidatnan di kòntròl institushonal riba e islanan chikitu den Reino, inkluyendo Kòrsou i a atvertí, bisando ku korupshon i falta di transparensia ta blokia invershonnan i desaroyo duradero.

Awor ku nos ta konfrontá ku problemanan grave na Kòrsou i otro paisnan den mundu, den forma di korupshon, oumento drástiko di pobresa, mal gobernashon, dekadensia flagrante di normanan i balor, kriminalidat transnashonal, desishonnan arbitrario, etcetera, prensa mester ta mas skèrpi i alerta ku nunka.

Pa mantené e ròl di kòntròl di periodismo, kolaborashon ku institutonan lokal i internashonal ta esensial. Rekenkamer Kòrsou a investigá eskandalo manera tabatin na Girobank i UTS den rapòrtnan resien (2022-2025), revelando iregularidat fiskal, pero sin konsekuensia konkreto – pa un parti pasobra prensa no a kontinua riba e ruta ei.

Parlamento & otronan mester kontrolá gastunan públiko, pero e rapòrtnan ta keda limitá i ta karesé di investigashon periodístiko profundo, manera a keda dokumentá den rapòrtnan di Reino. Konseho di Hustisia i Minister Públiko, den kuadro di Reino, a faya den kasonan manera Ennia i situashonnan similar ku “Toeslagen affaire” e afèr di supsidio (kaminda famianan inosente a keda afektá pa e sistema fiskal rígido aya na Ulanda), pero Tribunal na Kòrsou no a asumí sufisiente responsabilidat.

Periodistanan hulandes di Follow the Money, De Correspondent i NRC (investigashonnan 2024-2026 tokante “toeslagen affaire” e afèr di supsidio i eskandalonan di Reino) a organisá investigashonnan transnashonal i a pidi pa na Kòrsou nos evitá e mesun ‘fayonan di sistema’, pero prensa mester tuma su ròl na serio – mira krítikanan di Raad van State i Hustisia.

Fayit di Girobank, e kaso di Ennia kaminda míles di penshonado a keda den un situashon finansiero ekstremadamente insigur, e benta dudoso di UTS – den tur e kasonan akí tin rumor horíbel ta sirkulá den komunidat, sinembargo no ta hasi nada pa klarifiká òf kaminda ta nesesario, persiguí e kulpabel(nan).

Rekenkamer a dokumentá gastunan na Girobank, pero sin kontinuashon di parti di Parlamento tur kos a para a muri. E ta fatal pa nos komunidat si ta sensurá opinionnan ku mester bini padilanti pa por aportá na progreso i adelanto real di pais.

Den un komunidat chikitu, kaminda práktikamente tur hende konosé otro, no ta fásil pa aktua ku e kurashi nesesario. Ademas, nos tin un pasado di sklabitut i kolonialismo yen di krueldat i atrosidat implantá den nos sistema. Pero e pregunta kardinal ta: “Ki nos ke ku Kòrsou?” Si nos no tuma posishon kontra di korupshon, sigui tapa i skonde pa e realidat ku pobresa ta konfrontá nos kuné, aseptá e tendensia fuerte di degradashon di normanan i balor, nos lo yega na e punto kaminda e situashon na nos pais ta sali kompletamente for di man, resultando den un spiral di krímen horibel, kompañá pa un ola super destruktivo den e aktitut kolektivo.

Ganashi pa algun hende a kosto di e mayoria grandi, ta habri e portanan hanchu pa hopi sufrimentu. Pesei, kon difisil ku e ta parse, ta e momento pa duna un ‘boost’ fuerte na e trabounan balioso di periodismo. Periodistanan den un gran mayoria mester hasi nan trabou sin pidi fabor den forma di benefisionan personal na e gobièrnu i kolaborá ku Transparency International, IDB i periodistanan hulandes ku ta organisá retnan pa investigashon transnashonal.

Un prensa ku no ta hasi su trabou debidamente, ta daña su pais; sí pasobra prensa ta duna espasio pa manipulashon ku regla i leinan, ta nos ta yuda krea káos i desórden. Mas ku nunka nos mester benta miedu i fabor personal tras di lomba!

Erwin Raphaëla

Erwin Raphaëla
Erwin Raphaëla

Erwin Raphaëla

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *