Wat in 1971 als een felle aanklacht klonk, keert vandaag terug in subtielere vormen van economische, culturele en digitale afhankelijkheid

Tijdens zijn bekende BBC-interview met de Britse journalist Michael Parkinson in 1971 sprak Muhammad Ali niet alleen als wereldkampioen boksen, maar vooral als een zwarte man die zijn verzwegen geschiedenis opnieuw had leren kennen. Hij wees erop dat veel volkeren namen dragen die verwijzen naar hun land, cultuur of afkomst, terwijl zwarte Amerikanen vaak familienamen hadden geërfd uit het slavernijverleden. Zijn keuze voor de naam Muhammad Ali was daarom meer dan een religieuze beslissing: het was een bewuste herovering van zijn identiteit.

Ali beschreef ook hoe beeldvorming het zelfbeeld van miljoenen mensen beïnvloedde. Jezus, engelen, helden, schoonheidsidealen en zelfs de “goede” cowboy werden doorgaans als wit voorgesteld. Zwartheid werd daarentegen vaak verbonden met gevaar, lelijkheid of kwaad. Zijn boodschap was even eenvoudig als confronterend: onderdrukking vindt niet alleen plaats met geweld, wetten en ketenen, maar ook door mensen te leren dat hun naam, uiterlijk, cultuur en geschiedenis minder waard zijn.

Die woorden kwamen niet uit het niets. Eeuwenlang werden Afrikaanse, inheemse en andere gekoloniseerde volkeren door Europese en andere westerse mogendheden beroofd van hun vrijheid, land, arbeid, grondstoffen en politieke zeggenschap. Slavernij en kolonialisme waren geen toevallige ontsporingen, maar georganiseerde systemen die rijkdom verplaatsten en samenlevingen langdurig ontwrichtten. De Verenigde Naties wijzen erop dat de gevolgen van slavernij, kolonialisme en structureel racisme nog altijd doorwerken.

De vlaggen zijn inmiddels veranderd en de formele koloniale overheersing is grotendeels verdwenen. Toch is Ali’s waarschuwing niet achterhaald. Oude machtsverhoudingen kunnen vandaag terugkeren in nieuwe gedaanten: ongelijke handelsrelaties, schuldenafhankelijkheid, buitenlandse controle over natuurlijke hulpbronnen, selectief migratiebeleid, ongelijke toegang tot onderwijs en de arbeidsmarkt, en digitale systemen waarin bestaande vooroordelen ongemerkt worden herhaald.

Ook in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied worden mensen van Afrikaanse afkomst nog steeds geconfronteerd met opeenstapelende achterstanden, ongelijke kansen en onvoldoende maatschappelijke erkenning. Volgens de Wereldbank kunnen dergelijke structurele barrières hun volledige deelname aan het politieke en economische leven beperken.

Dat betekent niet dat iedere westerling persoonlijk verantwoordelijk is voor het verleden, of dat iedere huidige achterstand uitsluitend door kolonialisme kan worden verklaard. Het betekent wel dat samenlevingen eerlijk moeten onderzoeken welke historische machtsverhoudingen zijn blijven voortbestaan in hun instellingen, regels en economische modellen.

Muhammad Ali vroeg uiteindelijk om meer dan erkenning van geleden onrecht. Hij vroeg om herstel van kennis, waardigheid en zeggenschap. Zijn interview is daarom geen relikwie uit 1971, maar een spiegel voor het heden.

Vrijheid begint niet alleen wanneer de zichtbare ketenen verdwijnen. Werkelijke vrijheid ontstaat wanneer mensen opnieuw eigenaar worden van hun geschiedenis, identiteit, hulpbronnen en toekomst.

Bronnen

1. Interview van Muhammad Ali met Michael Parkinson, 1971.
2. Verenigde Naties, rapporten over structurele discriminatie en de gevolgen van slavernij en kolonialisme voor mensen van Afrikaanse afkomst.
3. Wereldbank, Afro-descendants in Latin America: Toward a Framework of Inclusion.