Hoge Raad trekt duidelijke grens

Belastingaanslag en invordering zijn twee verschillende zaken

De Hoge Raad heeft op 10 juli 2026 een belangrijke uitspraak gedaan over de manier waarop oude belastingschulden op Curaçao juridisch moeten worden behandeld. De kern van het arrest is eenvoudig: de vraag of een belastingaanslag terecht is opgelegd, is iets anders dan de vraag of die aanslag nog mag worden ingevorderd.

Dat onderscheid lijkt technisch, maar is voor burgers en bedrijven van groot praktisch belang.

Deze uitspraak van de Hoge Raad kwam niet uit de lucht vallen en is om meerdere redenen bijzonder. De betrokken onderneming stelde zelf geen cassatieberoep in. Zij had bij het Gemeenschappelijk Hof juist bereikt dat haar hoger beroep niet inhoudelijk werd behandeld, omdat het Hof aannam dat de aanslag niet meer zou worden ingevorderd. De procureur-generaal was echter van oordeel dat het Hof daarbij een onjuiste rechtsregel had toegepast. Daarom stelde hij cassatie in het belang der wet in, zodat voor toekomstige zaken duidelijk zou zijn welke rechter over de belastingaanslag en welke rechter over de invordering daarvan moet oordelen

Wat er speelde?

Een Curaçaose naamloze vennootschap kreeg een naheffingsaanslag winstbelasting over het jaar 2013. De onderneming maakte bezwaar, maar omdat de inspecteur niet tijdig besliste, kwam de zaak uiteindelijk bij de belastingrechter terecht. 

Tijdens de procedure ontstond een nieuwe situatie. De minister van Financiën had via Facebook en de media bekendgemaakt dat belastingschulden over 2017 en oudere jaren zouden worden opgeschoond of “gecanseld”.

Op een debiteurenoverzicht van de onderneming stond vervolgens dat de aanslag volledig was afgeboekt en dat het openstaande bedrag nul gulden bedroeg. Later verdween de aanslag zelfs helemaal uit het overzicht.

De onderneming stelde daarom dat zij geen belang meer had bij de belastingprocedure. Volgens haar stond immers vast dat de schuld niet meer zou worden ingevorderd. Het Gemeenschappelijk Hof ging daarin mee en verklaarde het hoger beroep niet-ontvankelijk.

De Hoge Raad denkt daar anders over

Volgens de Hoge Raad heeft het Hof te snel geconcludeerd dat de onderneming geen belang meer had bij haar procedure.

Het feit dat een aanslag administratief is afgeboekt of niet meer op een debiteurenoverzicht voorkomt, betekent nog niet automatisch dat de belastingschuld juridisch is verdwenen. Daarvoor is in beginsel een duidelijke en ondubbelzinnige verklaring nodig dat de Ontvanger niet meer tot invordering zal overgaan.

Zo’n definitieve verklaring was in deze zaak niet gegeven. Bovendien werd het beleid later aangepast. De minister maakte bekend dat sommige oudere belastingschulden toch zouden worden ingevorderd. Dat gold onder meer voor schulden van één miljoen gulden of meer wanneer er verhaalsmogelijkheden bestonden. De schuld van de betrokken onderneming viel onder die uitzondering. 

Afboeken is niet hetzelfde als kwijtschelden

De uitspraak maakt een belangrijk verschil duidelijk. Een belastingaanslag kan administratief uit het debiteurenbestand worden verwijderd, terwijl zij juridisch nog steeds bestaat. Dat betekent dat een belastingplichtige op een overzicht een saldo van nul kan zien, maar later toch opnieuw met invorderingsmaatregelen kan worden geconfronteerd.

Juist daarom mag een belastingprocedure niet zonder meer worden beëindigd alleen omdat een aanslag tijdelijk is afgeboekt of uit een overzicht is verdwenen. 

Twee rechters, twee verschillende vragen

De Hoge Raad maakt in het arrest een duidelijke taakverdeling. De belastingrechter beoordeelt of de aanslag zelf juist en rechtmatig is. Die rechter kijkt bijvoorbeeld naar de hoogte van de aanslag, de bevoegdheid van de Inspecteur, de bewijslast en de toepassing van de belastingwet.

De burgerlijke rechter beoordeelt daarentegen of de Ontvanger nog tot invordering mag overgaan.

Wanneer een belastingplichtige stelt dat de overheid vertrouwen heeft gewekt door publieke mededelingen, persberichten of debiteurenoverzichten, moet dat invorderingsgeschil in beginsel aan de burgerlijke rechter worden voorgelegd. De Ontvanger moet daarbij zelf als procespartij worden betrokken. 

Vertrouwen op de overheid blijft mogelijk

De Hoge Raad heeft niet geoordeeld dat de mededelingen van de minister zonder betekenis zijn. Ook heeft de Hoge Raad niet gezegd dat burgers of bedrijven nooit op zulke publieke uitspraken mogen vertrouwen. De vraag of de onderneming redelijkerwijs mocht vertrouwen op de Facebookberichten, de krantenberichten en het debiteurenoverzicht is eenvoudigweg niet inhoudelijk door de Hoge Raad beantwoord.

Volgens de Hoge Raad moet de burgerlijke rechter onderzoeken of de Ontvanger, gelet op alle omstandigheden, nog tot invordering mag overgaan. Daarbij kan onder meer worden gekeken naar de duidelijkheid van de mededelingen, eventuele voorbehouden, de administratieve afboeking en de latere wijziging van het beleid.

De positie van deze onderneming blijft onaangetast

Er is nog een belangrijk onderdeel van de uitspraak.

Dit was geen gewone cassatieprocedure, maar een zogenoemde cassatie in het belang der wet. Zo’n procedure wordt ingesteld om duidelijkheid te geven over de juiste uitleg van het recht en om toekomstige rechtspraak in de juiste richting te sturen.

De Hoge Raad heeft de uitspraak van het Hof wel vernietigd, maar uitdrukkelijk bepaald dat die vernietiging geen nadeel mag toebrengen aan de rechten die de partijen in deze zaak al hadden verkregen.

Dat betekent dat de betrokken onderneming door dit arrest niet alsnog haar eerdere juridische positie verliest. De Hoge Raad corrigeert vooral de rechtsopvatting van het Hof voor andere en toekomstige zaken.

De boodschap is dus tweeledig. Het Hof had het hoger beroep niet wegens gebrek aan belang niet-ontvankelijk mogen verklaren, maar de concrete gevolgen die voor de partijen al waren ontstaan, blijven gerespecteerd.

Wat is de les die hieruit moet worden getrokken?

Voor burgers en bedrijven is de boodschap duidelijk:

 Stop een bezwaar- of beroepsprocedure niet alleen omdat een aanslag tijdelijk is afgeboekt of niet meer op een debiteurenoverzicht voorkomt.

Zolang de aanslag juridisch bestaat, moet zij bij de belastingrechter worden bestreden. Wanneer de Ontvanger later toch tot invordering overgaat, kan daarnaast een afzonderlijke procedure bij de burgerlijke rechter nodig zijn.

De uitspraak van de Hoge Raad biedt daarmee bescherming tegen een gevaarlijke situatie: dat een belastingplichtige zijn recht op een inhoudelijke beoordeling verliest, terwijl de overheid de aanslag later alsnog probeert te innen.

De grotere les is bestuurlijk. Wanneer een minister publiekelijk aankondigt dat oude belastingschulden worden geschrapt en belastingplichtigen vervolgens officiële overzichten ontvangen waarop nul gulden openstaat, moet de overheid uiterst duidelijk en zorgvuldig communiceren.

Rechtszekerheid betekent dat burgers en bedrijven moeten kunnen begrijpen waar zij aan toe zijn.

Een overheid die vertrouwen vraagt, moet zelf betrouwbaar handelen. En een rechtsstaat die duidelijkheid schept, moet bestaande rechten respecteren.