Hervormen of afhankelijk houden?

De vraag die Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zichzelf moeten durven stellen

Al meer dan dertig jaar horen de voormalige Nederlandse Antillen, en later de landen Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, hetzelfde woord terugkeren: hervormingen. Hervormingen van de arbeidsmarkt, de sociale zekerheid, het financieel beheer, het bestuur, de economie en de overheidsfinanciën. Het woord klinkt technisch, modern en noodzakelijk. Maar na zoveel jaren dringt zich steeds sterker een fundamentele vraag op: wat wordt met hervormingen werkelijk bedoeld, vooral wanneer dat woord vanuit Nederland wordt uitgesproken?

In het Amigoe-artikel van vrijdag 12 juni 2026, waarin onder meer Felipe Leenaers van het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Leona Romeo, liaison van de Tijdelijke Werkorganisatie, aan het woord komen, wordt benadrukt dat hervormingen moeten plaatsvinden met de juiste balans tussen ambitie, snelheid, draagvlak en uitvoerbaarheid. Ook wordt erkend dat Aruba, Curaçao en Sint-Maarten niet over dezelfde schaal, capaciteit en historische ontwikkelingsruimte beschikken als Nederland. Dat is een belangrijke erkenning. Maar misschien moet de vraag nog scherper worden gesteld: krijgen deze landen eigenlijk wel voldoende beleidsruimte om werkelijk zelfredzaam te worden?

Want daarin ligt de kern van het probleem. De eilanden worden aangemoedigd om visiedocumenten, economische plannen, investeringsagenda’s en hervormingsprogramma’s te schrijven. Maar zodra die plannen botsen met externe kaders, internationale normen, OECD-richtlijnen, financieel toezicht, landspakketten of Koninkrijk-structuren, wordt de lokale beleidsruimte vaak kleiner. Dan rijst de vraag hoe reëel die mooie woorden over zelfstandigheid, weerbaarheid en eigenaarschap nog zijn.

Niemand kan serieus betogen dat goed bestuur, transparantie, solide overheidsfinanciën en bestrijding van misbruik onbelangrijk zijn. Integendeel, juist kleine landen hebben sterke instituties nodig. Maar wanneer hervormingen vooral neerkomen op toezicht, voorwaarden en beperkingen, dan ontstaat een gevaarlijke paradox. Men zegt dat de eilanden weerbaarder moeten worden, maar neemt tegelijkertijd instrumenten weg waarmee zij economische weerbaarheid kunnen opbouwen.

Een groot land kan investeerders aantrekken door schaal, infrastructuur, kapitaalmarkt, subsidies, kenniscentra en geopolitieke macht. Kleine eilandelijke economieën hebben die luxe niet. Zij moeten creatief zijn met fiscale stimulansen, strategische investeringsregelingen, lokaal ondernemerschap, toeristische diversificatie, digitale economie, logistiek, financiële dienstverlening en regionale positionering. Als juist die instrumenten telkens worden ingeperkt door regels van buitenaf, wordt zelfredzaamheid geen doel, maar een onbereikbare opdracht.

Daarom voelt het begrip hervorming voor veel burgers dubbel. Aan de ene kant wordt hulp geboden: financiële steun, technische bijstand, rapporten, begeleiding en kennisoverdracht. Aan de andere kant worden autonomie, beleidsvrijheid en onderhandelingsruimte beperkt. Dat doet denken aan de bekende metafoor van de kip die telkens gevoerd wordt, maar bij elke voederbeurt ook een veer verliest. De kip blijft in leven, maar wordt nooit sterk genoeg om werkelijk vrij te vliegen.

Dat is misschien het diepere signaal dat in het publieke debat duidelijker moet worden uitgesproken. Niet iedere hand die voedt, bevrijdt. Soms houdt hulp een systeem in stand waarin afhankelijkheid netjes wordt verpakt als begeleiding, toezicht als partnerschap, en beleidsbeperking als hervorming.

De burgers van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten hoeven hervormingen niet af te wijzen. Maar zij mogen wel eisen dat hervormingen werkelijk emancipatoir zijn. Echte hervorming betekent dat landen sterker worden, meer eigen capaciteit opbouwen, meer economische instrumenten krijgen en meer vertrouwen ontvangen om zelf keuzes te maken. Schijnhervorming betekent dat landen druk bezig blijven met plannen, rapporten en commissies, terwijl de beslissende macht elders blijft liggen.

De centrale vraag is daarom niet of hervormingen nodig zijn. De vraag is: hervormen wij om vrijer, sterker en zelfredzamer te worden, of hervormen wij vooral om binnen een afhankelijkheidsmodel beter te functioneren?

Als Nederland werkelijk wil bijdragen aan weerbaarheid, dan moet het niet alleen hervormingen vragen, maar ook beleidsruimte gunnen. Want zonder ruimte om zelf beleid te maken, zelf prioriteiten te stellen en zelf economische keuzes te dragen, blijven hervormingen vooral bezigheidstherapie in afhankelijkheid. En dan voeren wij de kip misschien elke dag, maar blijven wij haar telkens de veren ontnemen waarmee zij ooit had kunnen vliegen.