Een oproep tot menselijkheid, echte democratie en rechtvaardig multilateralisme!

Als ieder mensenleven evenveel waard is, moet ook ieder land eerlijk worden gehoord

Recentelijk heb ik de toespraak van september 2025 van de Sloveense president Nataša Pirc Musar bij de Verenigde Naties opnieuw mogen beluisteren https://www.predsednica-slo.si/en/news/moramo-reci-odlocen-da-vkljucujocemu-multilateralizmu-in-odlocen-ne-multipolarizmu?utm. De toespraak raakt aan een fundamentele waarheid van onze tijd en is, helaas, nog altijd zeer actueel. Zij stelt in essentie dat als het leiderschap van deze wereld aan acht miljard mensen vooral oorlog, angst, vervuiling, ongelijkheid, conflict en onzekerheid biedt, wij niet langer kunnen doen alsof dit slechts het gevolg is van abstracte geopolitiek. Dan moeten wij erkennen dat menselijke keuzes, politieke belangen en institutionele macht mede bepalen welke levens worden beschermd en welke levens worden opgeofferd.

Naar aanleiding hiervan roept zij op tot inclusief multilateralisme. Die oproep verdient serieuze aandacht. In een wereld waarin oorlogen, klimaatverandering, migratie, armoede, voedselonzekerheid en technologische macht landsgrenzen overstijgen, is samenwerking tussen staten geen luxe, maar noodzaak. Geen enkel land kan alleen de menselijke waardigheid van acht miljard mensen beschermen. Geen enkel volk kan in afzondering vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling garanderen.

Toch moet ook worden erkend dat inclusief multilateralisme alleen geloofwaardig is wanneer het werkelijk inclusief is. Een wereldorde waarin kleine landen mogen spreken, maar grote machten uiteindelijk beslissen, is geen volwaardige internationale democratie. Als sommige staten het internationaal recht selectief kunnen toepassen, sancties kunnen opleggen, uitzonderingen kunnen bedingen of conflicten verschillend kunnen beoordelen afhankelijk van hun geopolitieke belangen, dan verliest het multilateralisme zijn morele gezag.

Daarom moet de discussie verder gaan dan mooie diplomatieke verklaringen. De kernvraag is: wie bepaalt de regels, wie bewaakt de regels en wie wordt aan die regels gehouden? Werkelijke internationale democratie vereist dat geen enkel land een ander land eenzijdig mag straffen, economisch mag wurgen of politiek mag isoleren zonder een duidelijke, collectieve en rechtmatige internationale grondslag. Sancties zijn geen neutraal instrument. Zij raken vaak niet alleen regeringen, maar ook gewone burgers: kinderen, zieken, ouderen, werknemers en kleine ondernemers die geen enkele invloed hebben gehad op de beslissingen van hun leiders.

Juist daarom zou de internationale gemeenschap moeten streven naar een structuur waarin ingrijpende maatregelen tegen staten slechts mogelijk zijn op basis van een breed gedragen, bij voorkeur unaniem, besluit binnen een representatief internationaal orgaan. Niet omdat misstanden onbestraft moeten blijven, maar omdat rechtvaardigheid haar kracht verliest wanneer zij selectief wordt toegepast. Recht mag nooit slechts de taal van de macht worden.

De fundamentele menselijke waarheid blijft dat ieder mensenleven dezelfde waarde heeft. Een kind in Gaza, Oekraïne, Haïti, Soedan, Congo, Jemen, Europa, Amerika of het Caribisch gebied is niet meer of minder mens door afkomst, kleur, etniciteit, religie of nationaliteit. Menselijke waardigheid kent geen paspoort. Zodra wij mensenlevens verschillend wegen afhankelijk van politieke nabijheid of internationale belangen, verliezen wij het morele fundament van beschaving.

Multipolarisme biedt op zichzelf geen garantie voor rechtvaardigheid. Een wereld met meerdere machtsblokken kan kleinere landen meer ruimte geven, maar kan hen ook opnieuw tot speelbal maken van rivaliserende grootmachten. De echte uitdaging is daarom niet simpelweg kiezen tussen multilateralisme en multipolarisme, maar bouwen aan een eerlijker multilateralisme: democratischer, representatiever, consequenter en menselijker.

De oproep van president Pirc Musar moet daarom niet alleen worden gelezen als een pleidooi voor samenwerking, maar ook als een uitnodiging tot hervorming. Ja tegen multilateralisme, maar dan wel een multilateralisme dat werkelijk luistert. Ja tegen internationale rechtsorde, maar dan wel een rechtsorde die voor iedereen geldt. Ja tegen menselijke waardigheid, maar dan zonder rangorde tussen mensenlevens.

Een beschaving wordt niet beoordeeld op de bescherming van macht, maar op de bescherming van mensen. Als ieder mensenleven werkelijk evenveel waard is, dan moet ook ieder volk, ieder land en iedere stem eerlijk meetellen.

Een pleidooi voor menselijke waardigheid, rechtvaardig multilateralisme en echte internationale democratie.